غلامعلى صفايى
35
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
داراى معناى تبليغ مىباشد . و الأولى : أنسب براى مثال آوردن براى اين معنا ، تمثيل به مثل قول أمير المؤمنين عليه السّلام مىباشد . « ما أفسد الأمل للعمل » « 1 » شاهد : در خصوصيت تعديه داشتن لام در اين كلام است زيرا فعل تعجب لازم بوده و با اين لام متعدى مىشود . معناى حديث : « چقدر از بين مىبرد آمال و آرزوها ، عمل و كردار انسان را » . الحادي و عشرون : بيست و يكمين معناى لام ، توكيد است و اين معنا براى لام در وقتى است كه زائده باشد و يكى از خصوصيات لام زائده ، عدم نياز آن به متعلق است به خلاف غير زائده كه حتما متعلق مىخواهد ، و علماى نحو براى لام زائده انواعى و اقسامى ذكر كردهاند : 1 - لام معترضه : كه بين فعل متعدى و مفعولش واقع مىشود ، بنابراين چون فعل متعدى مىباشد و به آن نياز ندارد پس لام زائده است و از طرف ديگر چون بين فعل و معمولش فاصله شده معترضه است ، مانند قول رمّاح بن ميادة از شعراى قرن دوم هجرى در مدح عبد الواحد بن سليمان بن عبد الملك كه أمير شهر مدينه بوده است : « و ملكت ما بين العراق و يثرب * ملكا أجار لمسلم و معاهد » « 2 » شاهد : در زائدهء معترضه بودن لام بين فعل « أجار » و مفعول آن « مسلم » است ، چون اين فعل متعدى به نفس مىباشد . معناى شعر : « و سلطنت پيدا كردهاى بر آنچه كه بين منطقهء عراق و مدينه است سلطنتى كه آن سلطنت پناه داده است مسلمان را و اهل ذمه - يهودى و نصرانى - را » . و ليس منه رَدِفَ لَكُمْ ( النمل / 72 ) : از اين قسم - لام زائدهء معترضه - نيست
--> ( 1 ) - غرر الحكم : 2 / 738 . ( 2 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 580 ، شرح أبيات مغنى اللبيب : 4 / 307 .